Kỹ thuật nuôi heo rừng lai



 Ngày nay nhu cầu tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi của nhân dân ngày càng cao, đặc biệt là các loại thịt đặc sản quÆ° hiếm. Má»™t trong những Ä‘á»™ng vật hoang dă được nhiều người Việt Nam Æ°a chuá»™ng Ä‘ó là lợn rừng. Thuần hóa lợn rừng, lai tạo vá»›i lợn nhà Ä‘ang được nhiều trang trại và các cÆ¡ sở chăn nuôi của nÆ°á»›c ta nghiên cứu và ứng dụng. DÆ°á»›i Ä‘ây là má»™t vài chia sẻ về kỹ thuật nuôi heo rừng lai


Giống và đặc Ä‘iểm giống:  


Tên gọi: Heo rừng lai là con lai giữa heo rừng Ä‘á»±c vá»›i heo nái là heo địa phÆ°Æ¡ng thả rông của người dân tá»™c thường nuôi (giống heo gần nhÆ° hoang dă) tạo ra con lai vá»›i Æ°u thế lai cao của cả bố và mẹ: Có sức đề kháng mạnh, khả năng chịu Ä‘á»±ng kham khổ vá»›i môi trường sống tá»± nhiên cao, ít dịch bệnh, tá»· lệ hao hụt rất thấp…
 
Vóc dáng: Heo rừng lai cân đối, nhanh nhẹn, di chuyển linh hoạt, hÆ¡i gầy, dài Ä‘Ì£n, lÆ°ng thẳng, bụng thon, chân dài và nhỏ, cổ dài, đầu nhỏ, mÆ¡m dài và nhọn, tai nhỏ vểnh và thính, răng nanh phát triển mạnh, da lông màu hung Ä‘en hay xám Ä‘en, má»™t gốc chân lông có 3 ngọn, lông dọc theo sống lÆ°ng và cổ dày, dài và cứng hÆ¡n, ánh mắt lấm lét trông hoang dă… Trọng lượng lúc trưởng thành (con Ä‘á»±c thường lá»›n hÆ¡n con cái), con Ä‘á»±c nặng 50 - 70 kg, con cái nặng 30-40 kg…   
  
 
 
Tập tính sinh hoạt và môi trường sống: Heo rừng lai hÆ¡i nhút nhát, thính giác, khứu giác tốt, sinh hoạt bầy Ä‘àn và chọn lọc tá»± nhiên thể hiện tính hoang dă… Thích sống theo bầy Ä‘àn nhỏ vài ba con, heo Ä‘á»±c thường thích sống má»™t ḿnh (trừ khi heo cái Ä‘á»™ng dục).  
Môi trường sống thích hợp là vườn cây, trảng cỏ gần ao hồ… Thích hoạt Ä‘á»™ng về ban Ä‘êm, ban ngày t́m nÆ¡i yên tÄ©nh, kín Ä‘áo để ngủ, nghỉ…  

Giá trị và thị trường:
Thịt heo rừng lai màu hÆ¡i nhạt, không đỏ nhÆ° thịt heo nhà, nhÆ°ng nhiều nạc, ít mỡ, da mỏng và ḍn, thịt ḍn thÆ¡m ngon rất đặc trÆ°ng, hàm lượng Cholerteron thấp, người tiêu dùng rất Æ°a chuá»™ng nên bán được giá cao…  

Thấy được giá trị của heo rừng, những năm gần Ä‘ây, nhiều há»™ gia đ́nh ở các tỉnh nhÆ° Đồng Nai, B́nh DÆ°Æ¡ng, B́nh PhÆ°á»›c… đă tổ chức thuần hoá heo rừng, tổ chức lai tạo, chăm sóc nuôi dưỡng heo rừng lai, tổ chức liên doanh, liên kết tiêu thụ sản phẩm vá»›i các nhà hàng, khách sạn ở các thành phố lá»›n mang lại hiệu quả kinh tế cao.  

Chọn giống và phối giống:  

Chọn giống:  

Chọn những con đầu thanh, ngá»±c sâu, ḿnh nở, hoạt bát, lÆ°ng thẳng, bụng to vừa phải, hông rá»™ng, lông mịn, bốn chân chắc khoẻ, bá»™ phận sinh dục phát triển và hoạt Ä‘á»™ng tốt. Nếu có Ä‘iều kiện nên chọn lọc qua đời trÆ°á»›c (ḍng, giống bố mẹ, ông bà…), qua bản thân (ngoại h́nh, khả năng thích nghi, khả năng sản xuất…) và qua đời sau.  

Ghép Ä‘ôi giao phối:  

Tốt nhất, nên cho heo rừng lai cái phối giống vá»›i heo rừng Ä‘á»±c hoặc cho heo rừng lai cái phối giống vá»›i heo rừng lai Ä‘á»±c để tạo ra con lai thÆ°Æ¡ng phẩm nuôi thịt…     

Phối giống và thời Ä‘iểm phối giống thích hợp:  

Bỏ qua 1-2 lần Ä‘á»™ng dục đầu tiên, v́ cÆ¡ thể chÆ°a hoàn thiện, trứng rụng ít, phối giống, đậu thai hiệu quả thấp. 

Chu kỳ lên Ä‘á»™ng dục của heo là 21 ngày, thời gian Ä‘á»™ng dục kéo dài 3-5 ngày. Thời Ä‘iểm phối giống thích hợp vào cuối ngày thứ 2 hoặc đầu ngày thứ 3 (tuỳ theo giống, tuổi), cho nên cần theo dÆ¡i biểu hiện của heo lên giống. Khi âm há»™ chuyển từ màu hồng tÆ°Æ¡i sang màu hồng tái, có nếp nhăn và dịch nhờn tiết ra nhiều, tai chÄ©a về phía trÆ°á»›c, có phản xạ đứng im (mê ́) là thời Ä‘iểm phối giống thích hợp nhất.  

Khi heo cái có dấu hiệu Ä‘á»™ng dục ta cho heo Ä‘á»±c vào vườn nuôi heo cái hay cho heo cái vào vườn nuôi heo Ä‘á»±c. Heo Ä‘á»±c sẽ phối giống liên tục, bất kể ngày Ä‘êm đến khi nào heo cái không chịu nữa má»›i thôi. Có thể cho phối kép 2 lần vào lúc sáng sá»›m và chiều mát (hoặc ngược lại). Sau 21 ngày, heo cái không Ä‘á»™ng dục trở lại, có thể heo cái đă có bầu.  

Chuồng trại:  

Chuồng trại rất Ä‘Æ¡n giản, tuy nhiên, phải nắm vững má»™t số đặc Ä‘iểm và tập tính của heo rừng lai để bố trí chuồng trại.
Nên chọn chá»— đất cao và thoát nÆ°á»›c để bố trí nuôi. Chá»— nuôi cÅ©ng nên có nguồn nÆ°á»›c sạch. Nó không những cung cấp đủ nÆ°á»›c cho heo uống mà quan trọng hÆ¡n là nó sẽ duy tÅ• được hệ thá»±c vật phong phú tại nÆ¡i nuôi chúng và giữ được Ä‘á»™ ẩm thích hợp.  

Chuồng trại càng cách xa khu dân cÆ° và đường sá càng tốt. Bản năng hoang dă đă Ä‘Æ°a chúng vào t́nh trạng hết sức cảnh giác và luôn hoảng hốt bỏ chạy khi nghe có tiếng Ä‘á»™ng.  

Ta có thể nuôi heo rừng lai theo kiểu nhốt trong chuồng hoặc nuôi theo kiểu thả rông trong những khu vá»±c có cây xanh, có rào che chắn xung quanh. Điều quan trọng là hệ thống hàng rào phải hết sức chắc chắn. Ta có thể vây lÆ°á»›i B40 thành các vườn nuôi tá»± nhiên, có móng kiên cố (v́ heo rừng lai hay Ä‘ào hang), má»—i vườn nuôi rá»™ng 50-100m2 (tuỳ theo khả năng đất Ä‘ai) trong Ä‘ó có chuồng nuôi rá»™ng 20 - 30m2 nuôi khoảng 4-5 heo cái trưởng thành, chúng sẽ sống và sinh sản trá»±c tiếp trong khu vá»±c này. Heo Ä‘á»±c giống nuôi riêng, má»—i con má»™t vườn, má»—i vườn nuôi rá»™ng 40 - 50m2 trong Ä‘ó có chuồng nuôi rá»™ng 5-10m2 . Chuồng nuôi, có mái che mÆ°a, che nắng, cao trên 2,5m, nền đất tá»± nhiên, có Ä‘á»™ dốc 2-3%… đảm bảo thông thoáng, sạch sẽ, mát mẻ về mùa hè, ấm áp về mùa Ä‘ông, tránh mÆ°a tạt, gió lùa…  

Vá»›i quy mô ban đầu nuôi 10 con (1 Ä‘á»±c, 9 cái) cần có 3 vườn nuôi. Hai vườn nuôi heo cái sinh sản, má»—i vườn rá»™ng 50-100m2 trong Ä‘ó có 2 chuồng nuôi, má»—i chuồng rá»™ng 20-30m2. Má»™t vườn nuôi heo Ä‘á»±c giống rá»™ng 40-50m2 trong Ä‘ó có chuồng nuôi rá»™ng 5-10m2…  

Thức ăn và khẩu phần thức ăn:  

Bao gồm, thức ăn xanh tÆ°Æ¡i (cỏ, cây các loại), thức ăn tinh (hạt ngÅ© cốc, củ quả, mầm cây, rá»… cây các loại), muối khoáng nhÆ° tro bếp, đất sét, há»—n hợp Ä‘á liếm... Thá»±c tế cho thấy, heo rừng thường tìm đến nÆ°Æ¡ng rẫy má»›i đốt kiếm tro, đất sét để ăn.  

Khẩu phần thức ăn cho heo rừng lai thông thường: 50% là rau, củ, quả các loại (có thể sản xuất tại trang trại), 50% là cám, gạo, ngÅ© cốc các loại, hèm bia, bă đậu… Má»—i ngày cho ăn 2 lần (sáng, chiều), má»™t con heo lai trưởng thành tiêu thụ hết khoảng 2,0 -3,0kg thức ăn các loại.  

Thức ăn cho heo rừng lai, do con người cung cấp có thể thiếu dinh dưỡng, nhất là đạm, khoáng và sinh tố… cho nên ngoài việc bổ sung thức ăn tinh giàu đạm, sinh tố, cần thiết phải bổ sung thêm Ä‘á liếm cho heo. Há»—n hợp Ä‘á liếm bổ sung khoáng có thể mua hay tá»± trá»™n theo tá»· lệ (muối ăn 100g; sắt sunphát 100g; đồng sunphát 50g; diêm sinh 100g; vôi tôi 1.000g… đất sét vừa đủ 3kg) cho heo liếm tá»± do cÅ©ng chỉ hết khoảng 20-25 gam/con/ngày.  

Thức ăn của heo rừng lai chủ yếu là thá»±c vật. Không nên lạm dụng thức ăn giàu dinh dưỡng để nuôi heo rừng lai v́ nó sẽ làm cho phẩm chất thịt của heo rừng lai bị biến đổi và nhiều khi làm cho heo bị bệnh tiêu chảy...  
Heo ăn thức ăn xanh tÆ°Æ¡i ít uống nÆ°á»›c, tuy nhiên cÅ©ng cần có đủ nÆ°á»›c sạch và mát cho heo uống tá»± do. NÆ°á»›c không có Æ° nghÄ©a về mặt dinh dưỡng, nhÆ°ng có Æ° nghÄ©a hết sức quan trọng đối vá»›i sá»± tồn tại và phát triển của heo, nhất là khi thời tiết nắng nóng…  
Hàng ngày phải vệ sinh chuồng trại, dọn bỏ thức ăn thừa, rá»­a sạch máng ăn, máng uống…  

Chăm sóc nuôi dưỡng:  


Heo rừng lai thích hợp vá»›i phÆ°Æ¡ng thức nuôi chăn thả trong vườn cây có rào dậu hay chăn thả tá»± nhiên, ít có sá»± tác Ä‘á»™ng của con người. Heo rừng lai rất dá»… nuôi, hiệu quả kinh tế cao.  

Khẩu phần thức ăn chủ yếu là thức ăn tÆ°Æ¡i sống, rau, củ quả, mầm cây, rá»… cây, thức ăn tinh gồm hạt ngÅ© cốc các loại, thức ăn bổ sung muối khoáng nhÆ° tro bếp, đất sét… Ngoài ra, cÅ©ng có thể bổ sung vào chuồng nuôi hoặc vườn nuôi chăn thả má»™t số thức ăn tinh há»—n hợp, xÆ°Æ¡ng, bá»™t xÆ°Æ¡ng, bá»™t á¹£, há»—n hợp Ä‘á liếm… cho heo ăn tá»± do có vậy th́ răng nanh má»›i bị cùn bá»›t.  

Heo Ä‘á»±c giống: Quản lÆ° và chăm sóc tốt, 1 heo Ä‘á»±c có thể phối 5-10 heo cái. Heo Ä‘á»±c giống phải nuôi riêng và có chế Ä‘á»™ bồi dưỡng, nhất là thức ăn tinh giàu đạm. Ngày phối giống bổ sung thêm thức ăn tinh, 1-2 quả trứng, muối khoáng, sinh tố cho ăn tá»± do...  

Heo cái giống: Heo rừng lai mắn đẻ, đẻ nhiều con, má»—i năm có thể đẻ 2 lứa, má»—i lứa 6-7 con, cá biệt có lứa đẻ 9-10 con và khéo nuôi con (nuôi con rất giỏi). Trong tá»± nhiên, khi đẻ heo mẹ tá»± chăm sóc, nuôi dưỡng con cái và tá»± tách bầy khi con lá»›n…  

Heo rừng lai sinh sản tá»± nhiên quanh năm. Vấn đề cÆ¡ bản là theo dÆ¡i biểu hiện lên giống và xác định thời Ä‘iểm phối giống thích hợp. Thời gian mang thai 3 tháng, 3 tuần, 3 ngày (114 -115 ngày) thì đẻ.  

Đối vá»›i heo nái mang thai, 2 tháng đầu mang thai cho ăn khẩu phần thức ăn b́nh thường rau, củ, quả, hạt ngÅ© cốc các loại… có thể bổ sung thêm thức ăn tinh há»—n hợp, 15g muối, 20g khoáng má»—i ngày. Sau 2 tháng đến khi đẻ cần thiết phải bổ sung thêm thức ăn tinh giàu dinh dưỡng, nhất là đạm, khoáng, sinh tố… Ngày heo đẻ có thể cho heo ăn cháo loăng, ít muối, ít rau xanh để đề pḥng sốt sữa… Heo mang thai nên nuôi riêng để tiện chăm sóc nuôi dưỡng…  

Đối vá»›i heo nái nuôi con, khẩu phần thức ăn phải đảm bảo số lượng, chất lượng và chủng loại. Khi heo con được 1,5-2 tháng tuổi, đă ăn được thức ăn do con người cung cấp thì cho mẹ ăn khẩu phần ăn bình thường. Không nên phối giống cho heo nái Ä‘á»™ng dục trong thời kỳ nuôi con, v́ khó thụ thai hoặc thụ thai nhÆ°ng số lượng và chất lượng heo con sinh ra không đạt yêu cầu.  

Heo con:  
Heo sÆ¡ sinh màu lông Ä‘en, có những sọc nâu vàng chạy dọc thân, không cần đỡ đẻ, cắt rốn, chỉ khoảng 30 phút đến 1 tiếng đồng hồ heo con đă có thể đứng dậy bú mẹ. 15-20 ngày chạy lon ton và bắt đầu tập ăn cỏ, cây. Heo con được 1,5-2 tháng tuổi đă cứng cáp, ăn được thức ăn do con người cung cấp th́ cai sữa, tách bầy làm giống…  
Heo sÆ¡ sinh có thể đạt 300-500 gr/con, 1 tháng tuổi 3-5 kg, 2 tháng tuổi 8-10 kg, 6 tháng tuổi 20-25 kg, 12 tháng tuổi có thể đạt 60-70% trọng lượng trưởng thành. Vá»›i cách nuôi và chế Ä‘á»™ dinh dưỡng thông thường, sau 6 tháng nuôi, heo con có thể đạt trọng lượng 25kg và bán thịt.  
Hàng ngày, nên cho heo con vận Ä‘á»™ng và tiếp xúc gần gÅ©i vá»›i con người.  

Công tác thú y:  


Heo rừng lai là vật nuôi má»›i được lai tạo, sức đề kháng cao, ít dịch bệnh. Tuy nhiên, heo rừng lai cÅ©ng thường bị má»™t số bệnh nhÆ°: Dịch tả, tiêu chảy, bệnh tụ huyết trùng, lở mồm long móng, bệnh sán lá, bệnh ghẻ lở và má»™t số bệnh khác...  

Khi heo rừng lai mắc má»™t số bệnh về đường tiêu hoá có thể dùng các loại thuốc trị Ä‘au bụng, Å›nh bụng, đầy hÆ¡i, khó tiêu… Cho uống hay chích, hoặc có thể dùng 5-10 kg rau dừa dại cho heo ăn hoặc bổ sung thức ăn, nÆ°á»›c uống đắng, chát nhÆ° ổi xanh, cà rốt, rá»… cau, rá»… dừa… cÅ©ng có thể khỏi.  

Chăm sóc nuôi dưỡng tốt, ăn uống sạch sẽ, thức ăn đảm bảo vệ sinh và giá trị dinh dưỡng, chuồng trại luôn sạch sẽ... Cần áp dụng tốt các biện pháp an toàn sinh học nhÆ°: Vệ sinh, sát trùng chuồng trại, cách ly khu vá»±c chăn nuôi vá»›i các khu vá»±c xung quanh… định kỳ tiêm pḥòng các bệnh truyền nhiá»…m nhÆ° phó thÆ°Æ¡ng hàn, dịch tả, lở mồm long móng (FMD), E.coli, dại… theo đặc Ä‘iểm dịch tá»… học của vùng và qui định của cÆ¡ quan thu y.  

Khi thời tiết thay đổi hoặc trạng thái sức khoẻ Ä‘àn heo có biểu hiện bệnh, cần thiết phải bổ sung kháng sinh vào thức ăn hoặc nÆ°á»›c uống cho heo theo quy tÅ•nh “ dùng thuốc 3 ngày, nghỉ 7 hoặc 10 ngày, rồi dùng tiếp 3 ngày”, cứ thế cho đến khi Ä‘àn heo trở lại bình thường, vá»›i liều chỉ bằng 1/2-1/3 liều Ä‘iều trị…       
 
Mô hình nuôi lợn rừng đạt giá trị kinh tế cao
- Xây dá»±ng chuồng trại: Phải xây dá»±ng chuồng trại kiên cố, có những ô chuồng tối để cho heo sinh sản, có bể bùn cho heo tắm và phải có khoảng không gian để cho heo Ä‘ào xá»›i. Tốt nhất phải xây dá»±ng hệ thống hầm Biogas để xá»­ lý chất thải.
- Khâu chọn giống: Phải mua heo rừng có nguồn gốc xuất xứ rỏ ràng, đặc biệt nên nuôi heo rừng Thái Lan không nên sá»­ dụng giống heo rừng hoang dã Việt Nam vì nó rất khó thuần hóa, nguy cÆ¡ thất bại cao. Nếu sá»­ dụng heo rừng hoang dã Việt Nam nên mua heo con có trọng lượng dÆ°á»›i 3 kg má»™t con. Mặt khác khi chuyển heo giống từ các tỉnh khác về phải tạo Ä‘iều kiện thuận lợi để heo thích nghi vá»›i Ä‘iều kiện tá»± nhiên tránh hiện tượng sốc khí hậu thời tiết.
- Vệ sinh chuồng trại: Tiến hành vệ sinh chuồng trại hàng ngày và phun thuốc sát trùng theo định kỳ 1 tuần má»™t lần.
- Khâu chăm sóc:
Đối vá»›i heo rừng: Không nên sá»­ dụng nhiều thức ăn tinh mà chủ yếu sá»­ dụng các loại thức ăn xÆ¡ nhÆ° các loại rau, quả, củ… tránh hiện tượng heo mập. Trong quá trình nuôi nếu con nào có triệu chứng bỏ ăn phải tiến hành cách ly ngay và Ä‘iều trị kịp thời kết hợp sá»­ dụng các loại thức ăn tinh giàu dinh dưỡng để bồi dưỡng cho heo ốm mau phục hồi. Ngoài ra phải sá»­ dụng nÆ°á»›c uống sạch và hàng tuần phải thay bùn ở bể.
Đối vá»›i heo sinh sản: Khi sinh sản phải để cho heo sinh tá»± nhiên, sau khi sinh được 3 ngày tiêm sắt lần 1 và 10 ngày tiêm sắt lần 2 cho heo con.
Sau khi trao đổi những kinh nghiệm của bản thân, ông Đệ còn kết luận rằng: Muốn nuôi heo rừng đạt giá trị kinh tế cao phải biết và hiểu được các đặc tính, đặc Ä‘iểm của con heo rừng.